Juli 2008 presenteerde de historicus Alexis Schwarzenbach in de Biblioteca Engiadinaisa in Sils Baselgia (Zwitserland) een lezing over zijn bijzondere groottante, de schrijfster Annemarie Schwarzenbach (1908-1942). Ook ik was onder de indruk. In 2012 bood ik daarom twee cursussen over haar aan. Vorig jaar werd haar nalatenschap - teksten en foto’s - erkend als UNESCO-Werelderfgoed. Onlangs, tijdens ons 5-daagse seminar “Ik schrijf niet met de hand alleen”, over Klaus Mann en Annemarie Schwarzenbach, mocht ik een college in de mooie leeszaal van dezelfde bibliotheek presenteren. Met het prachtige zicht op de alpenweide, was dat een droom die in vervulling ging. 

Afgelopen week onderweg met Francesco Petrarca (1304-1374) was het contrast tussen het Palais des Papes in Avignon en Petrarca’s huis in Fontaine-de-Vaucluse wel het meest opvallende. Het ene, geprezen als het grootste gotische paleis in Europa, een uiting van macht; het andere een landelijke idylle. Petrarca leefde in beide werelden. In Avignon was hij mondain diplomaat, in Fontaine-de-Vaucluse teruggetrokken filosoof en dichter. Zijn huis aan de bronnen van de Sorgue, is afgebroken, maar het kleine, liefdevol ingerichte museum, op dezelfde plek, maakt veel goed. Hier schreef hij zijn humanistische boeken en brieven. Hier schreef hij zijn honderden sonnetten voor Laura.

Mirko Kranenburg (rechts), o.a. Rubico-webmaster, nam ons mee naar het prehistorische urnenveld op de Boshoverheide, bij Weert. Het ligt verscholen onder het stuifzand, tussen prachtige grove dennen. Hier begroef men de gecremeerde resten van overledenen en legde er een lage heuvel overheen. In vijf eeuwen groeide het uit tot het grootste grafheuvellandschap van Nederland met ongeveer 3000 doden! De lage heuvels zijn zelfs nu nog herkenbaar. Helaas hebben we geen teksten van deze mensen, daarom heet het ‘pre-historie’. Ze dachten natuurlijk wel na over allerlei zaken. Filosofeerden zij ook over het leven en de dood? We zullen het nooit weten.

Vorige week maakten we een excursie naar Klooster Eberbach (midden Duitsland), waar de interieuropnames gemaakt zijn voor de verfilming van ‘De naam van de roos’ van Umberto Eco. De foto is genomen in de sfeervolle ruimte die de eetzaal verbeeldt. Tijdens de maaltijd wordt in de film voorgelezen uit de kloosterregel van Benedictus: “De negende trede van nederigheid is om als monnik je mond te houden [...]. De tiende trede van nederigheid is om niet te snel geneigd zijn tot lachen. Er staat immers geschreven: ‘Alleen de dwaas verheft zijn stem om te lachen.’” Gezellig was zo’n maaltijd dus niet.

Een paar weken geleden sneeuwde het. ‘Ieder sneeuwvlokje is uniek’ klinkt zo inspirerend. Helaas klopt dat niet helemaal. Het aantal subtypes in de categorie sneeuwvlok is beperkt. Toch is het exclusieve karakter van ieder sneeuwvlokje niet helemaal uit de lucht gegrepen. De unieke kenmerken ontstaan door willekeurige gebeurtenissen in de levensloop van het vlokje. Temperatuur, luchtvochtigheid, wind, en botsingen met andere sneeuwvlokjes, maken dat elke vlok zijn individuele eindgestalte krijgt. Met andere woorden: sneeuwvlokjes beginnen in essentie met soortgelijke vormen, maar de róute die ze in hun levensloop afleggen, maakt ze uniek. Hoe filosofisch is dat? 

Dante beschrijft in zijn ‘Divina Commedia’ een bijzonder perspectief. Vanuit de sterrenhemel kijkt de ik-figuur terug naar de aarde. “Ik keek omlaag door de zeven hemelsferen waar ik was geweest en ik zag toen de aardbol zo klein dat ik om de nietige aanblik ervan moest lachen.” In 1990 bevond de Voyager 1-sonde zich op 6 miljard kilometer van de aarde en passeerde Dante’s imaginaire uitkijkpost. Astronoom Carl Sagan stelde NASA voor dat de sonde zich hier zou omdraaien om een foto te maken. Het werd deze iconische foto: de ‘Pale Blue Dot’. Onze aarde is dat hele kleine stipje.

Elisabeth Tonnard, kunstenares uit Leerdam, verraste mij met haar prachtige boek ‘In this Dark Wood’(2013). Het zijn foto’s van mensen die ’s avonds als verloren op straat rondlopen in een moderne stad, in dit geval San Fransisco, gecombineerd met de openingsregels van Dantes ‘Divina Commedia’: “Nel mezzo del cammin di nostra vita / mi ritrova per un selva oscura / ché la via diritta era smarritta” (Op het midden van onze levensweg bevond ik me in een donker woud, omdat ik van de rechte weg was afgedwaald. – vertaling Frans van Dooren). Dantes existentiële inzet werd opnieuw duidelijk voelbaar.